juli 2019

Inleiding

De Stichting Kunstmuseum Westland is opgericht op 14 februari 2019. De initiatiefnemers pleiten sinds medio 2017 voor meer aandacht voor kunst in de gemeente Westland en voor het verwezenlijken van een Westlands Kunstmuseum. De initiatiefgroep heeft eind 2017 gesproken met alle Westlandse politieke partijen. Het vervolgens op 15 maart 2018 met de politiek gehouden kunstdebat leverde zonder uitzondering positieve reacties op.

Een Comité van Aanbeveling, gevormd door 24 prominente Westlanders ondersteunt vanaf het begin het initiatief van de groep, die uit drie betrokken Westlanders bestaat: Leo van den Ende, Harry Groenewegen en Martha Vollering. Piet van der Valk en Maarten van der Schaft zijn er nauw bij betrokken als adviseurs.

Aanvankelijk was het streven te komen tot een zelfstandig kunstmuseum met een eigen onderkomen en een eigen organisatie. Nader overleg met verschillende belanghebbenden en het gebrek aan financiële ruimte bij de gemeente hebben er inmiddels toe geleid dat de stichting Kunstmuseum Westland qua locatie en organisatie in het vervolgtraject samen wil optrekken met het Westlands Museum. We willen gaan opereren vanuit het Westlands Museum. Dat betekent dat we afzien van het betrekken van een eigen onderkomen. Een eigen onderkomen wordt erg kostbaar en er zitten veel praktische haken en ogen aan. Ook is het voor de helderheid naar de gemeente en naar de bevolking toe beter te opereren vanuit één organisatie. Deze lijn wordt ondersteund door de gemeente en door het bestuur van het Westlands Museum.

De gedachten gaan in de richting van een kunstafdeling bij het museum, naast de huidige aandachtsvelden streekgeschiedenis en tuinbouwgeschiedenis. Een dergelijke opzet zal gevolgen hebben voor de huidige organisatiestructuur bij het Westlands Museum.

Het museum biedt thans te weinig ruimte voor op kunst gerichte exposities. De huidige ruimten voldoen bovendien niet aan de eisen die door bruikleengevers van kunst gesteld worden aan veiligheid en klimaat. Uitbreiding van de expositieruimte is daarom noodzakelijk. Een belangrijk aspect is daarnaast de personele bezetting. Het runnen van een kunstafdeling kan niet volledig drijven op de inzet van vrijwilligers als het gaat om een verantwoorde inrichting van kunstexposities. Er is behoefte aan een deskundige kracht die eindverantwoordelijk is voor het samenstellen van die exposities en het beheer van de collectie. Een medewerker met die deskundigheid zou ook een oplossing kunnen betekenen voor het beheer van de gemeentelijke kunstcollectie.

Het initiatief is meegenomen in de in juli 2019 door de raad van de gemeente Westland vastgestelde beleidsnota Cultuurkoers 2030. De Westlandse bevolking is betrokken bij haar culturele erfgoed en heeft een sterk besef van de eigen identiteit. Wij hebben er daarom alle vertrouwen in dat er voldoende steun bestaat voor een eigen kunstafdeling bij Westlands Museum.

Doelstellingen

De doelstelling: stichting Kunstmuseum Westland heeft een drieledig doel: zij wil (1) onderscheidende wisselexposities van kunstwerken verzorgen die een verbinding met de typisch Westlandse cultuur of historie hebben, (2) de beleving van kunst- en cultuur (educatie, amateurkunst, professionele kunst) bij de bevolking vergroten en (3) verspreide kunstcollecties en de collecties van de gemeente Westland en het Westlands Museum beter voor het voetlicht brengen.

De daaruit voortvloeiende kerntaken van een afdeling Kunst bij het Westlands Museum zullen zijn:

  • Een actieve rol in de kunst- en cultuurbeleving spelen door wisselexposities
  • De gemeentelijke vaste collectie op orde brengen en beheren in samenwerking met Historisch Archief Westland
  • Een podium bieden voor regionale professionele kunstenaars in samenwerking met Kunsthuis 18
  • De vaste collectie van het Westlands Museum uitbreiden door het verwerven van relevante kunstwerken of particuliere collecties
  • Kunsteducatie voor scholieren verzorgen en activiteiten bieden voor amateurkunst, in samenwerking met Westland Cultuurweb
  • Extra bezoek van buiten de regio naar het Westland trekken.

Deze ambities vragen om een ruime en representatieve ruimte bij het Westlands Museum, hetgeen uitbreiding (nieuwbouw) vraagt. Daarnaast is een deskundige medewerker en een jaarlijks budget noodzakelijk. Om de kerntaken uit te voeren zal een groep enthousiaste vrijwilligers nodig zijn.

Toelichting:
In een regio tussen omringende steden waar prominente kunstmusea aanwezig zijn, moet de afdeling Kunst bij het Westlands Museum zich onderscheiden met een eigen karakter. Westland is een sterk merk en dit profiel – vooruitstrevende tuinbouw, sterke identiteit, kassenlandschap aan zee – kan ook uitgedragen worden. Door het professioneel tentoonstellen van kunst die een link heeft met de Westlandse cultuur dragen wij bij aan een positief imago van de streek. Dit trekt extra bezoekers die dankzij hun bestedingen ook van economisch belang zijn.
Met de uitbreiding van de activiteiten van het Westlands museum is bovendien het beheer van de gemeentelijke kunst- en erfgoedcollectie – na de fusie en de verhuizingen – weer veiliggesteld. De kunsteducatie voor kinderen en jongeren stimuleert de cognitieve en creatieve ontwikkeling en voorziet in een iets minder ‘cultuurarme’ leefomgeving. Bovenal heeft een kunstafdeling een belangrijke meerwaarde voor het Westlands Museum. Ook de verbindende waarde voor de bewoners moet niet onderschat worden. Dit sluit aan bij de waarden die de gemeenteraad in zijn plan ‘Kernachtig Sociaal’ nastreeft: ‘voorzieningen voor ontmoeting, ontwikkeling en ontplooiing die kansen bieden om het leven positief te beïnvloeden’.

Samenwerking

De Stichting Kunstmuseum Westland wil niet alleen onderdeel worden van Westlands Museum, maar ook samenwerken met Westland Cultuurweb, Historisch Archief Westland, Kunsthuis 18 en kunstenaarscollectief WIT. Daarnaast zal er contact zijn met de historische verenigingen en culturele organisaties als Bezoek Westland.
Voor inhoudelijke verbreding en voor bruiklenen is het nodig om samenwerking te zoeken met musea in de regio, zoals Loosduinen, Schipluiden, Maasland en Hoek van Holland, met musea in de omringende steden, bijvoorbeeld Museum Rijswijk, Museum Prinsenhof of het Haags Historisch Museum, en met musea in de Waterwegsteden (Maassluis, Vlaardingen, Schiedam). Ook musea en archieven buiten de regio bieden interessante mogelijkheden en zijn onmisbaar voor bruiklenen.

Werkprogramma

De streefdoelstelling is een constante stroom van minimaal 5.000 extra bezoekers per jaar in de door en vanuit het Westland Museum georganiseerde tentoonstellingen. De doelgroep bestaat uit de Westlandse bevolking, bezoekers uit de omliggende regio, maar ook van daarbuiten. De marketing en communicatie van de organisatie zal aangepast moeten worden aan de uitbreiding met een kunstafdeling.

De concrete taken van de kunstafdeling zijn:

  • Het realiseren van minimaal drie wisseltentoonstellingen per jaar. In combinatie hiermee kan het museum ook een podium bieden voor lokale kunstenaars. Om meer dynamiek te verkrijgen en het aantal bezoekers te verhogen kunnen verschillende tentoonstellingen parallel aan elkaar worden gehouden.
  • Culturele vorming en educatie. In samenwerking met het onderwijs en Cultuurweb willen we de beleving van beeldende kunst op een receptieve en mogelijk ook actieve manier bij kinderen stimuleren. Uitgangspunt is dat leerlingen (basisschool en middelbare school) een keer het museum bezoeken. Daarnaast moet er ook gelegenheid zijn voor lezingen of activiteiten voor volwassenen (publieksparticipatie).
  • Het realiseren van een permanente tentoonstelling van kunstwerken binnen de historische context van Westland. De gemeente is momenteel bezig met het inventariseren en op orde brengen van de kunstcollectie. De kunstafdeling is dé aangewezen plek voor het tentoonstellen van geselecteerd gemeentelijk cultureel erfgoed (werken die het Westlands verleden illustreren plus een selectie van werken van Westlandse kunstenaars). Ook de meer kunsthistorische taken (research, publiceren, restauratie) moeten aandacht krijgen.

Criteria en aard exposities

De Stichting Kunstmuseum Westland streeft geen galerie of kunstcentrum na, maar beoogt onderdeel van een museum te zijn dat als een van de drie deelterreinen kunstexposities organiseert. Dit houdt in dat professionele kunst leidend is. Er zijn veel kunstwerken in collecties van vooraanstaande Nederlandse musea te vinden die een binding hebben met het Westland. Daarom zullen bruiklenen regelmatig een rol spelen. Ook bij Westlandse inwoners bevinden zich waardevolle collecties. Zij kunnen betrokken worden bij tentoonstellingen door het aanleveren van kunstwerken als verzamelaar.
Onder kunstwerken wordt verstaan schilderijen, tekeningen, sculpturen, foto- en videokunst, maar ook keramiek, textielkunst of installaties. Voorbeelden van exposities zijn achterin opgenomen in bijlage 1.

Organisatie

Voor een professionele organisatie die geschikt is voor deze taakvelden is minimaal een goed geschoolde vaste medewerker noodzakelijk. We denken aan een conservator die zich bezighoudt met het maken van tentoonstellingen en de inventarisatie/beheer. Promotie en facilitaire activiteiten worden door de bestaande organisatie uitgevoerd. Er is daarnaast misschien een mogelijkheid om structureel stagiaires (hbo+) te plaatsen.
Verder is een groep van betrokken vrijwilligers onontbeerlijk. Naar verwachting is hiervoor voldoende belangstelling onder de bevolking. De aansturing van deze groep is een substantiële taak van de conservator.
Het bestuur van Westlands Museum dient in de hiervoor geschetste opzet te worden uitgebreid met leden die het taakveld Kunst als aandachtgebied voor hun rekening nemen. Het aldus uitgebreide bestuur bepaalt het beleid van de Kunstafdeling in overleg met de conservator en schept de voorwaarden om de kunstafdeling te kunnen leiden. De conservator leidt de uitvoerende organisatie.

Exploitatie

De grootste kostenposten betreffen de kosten van uitbreiding van het Westlands Museum (rente en aflossing) en extra personeel. Daarnaast zijn er de kosten in verband met de organisatie van exposities, klimaatbeheersing, beveiliging en verzekering. We streven naar een energieneutraal gebouw op het museumterrein.
De inkomsten bestaan voor een belangrijk deel uit entreegelden. Bij 5.000 extra bezoekers en een toegangsprijs van €7,50 bedragen die € 37.500. Echter, niet alle bezoekers zullen deze entree betalen (museumkaart, jeugd, donateurs). Daar staat tegenover dat de nu al aanwezige horeca extra revenuen zal opleveren, evenals verhuur van de ruimte (recepties) en rondleidingen.
De huidige toegangsprijs van het Westlands Museum bedraagt € 5,–. Een verhoging naar € 7,50 zal, rekening houdend met museumkaarten, jeugd en donateurs) tot stel € 12.500,- extra inkomsten kunnen leiden.
Verder wordt ingezet op een toename van het aantal donateurs van het Westlands Museum met 500 en uitbreiding van het aantal zakelijke ‘Vrienden van het Westlands (Kunst)museum’. Dit kan een belangrijke ondersteuning voor de exploitatie zijn en voor de aankoop van kunstwerken, wanneer de gelegenheid zich daarvoor aandient. Het biedt een constante inkomstenbron en daarnaast goodwill. Vrienden worden actief betrokken bij alle activiteiten in het museum en genieten bepaalde privileges.
Een andere geldstroom betreft de kunsteducatie, die door bijdragen uit het onderwijs bekostigd wordt.
Vanuit de gemeente zal financiële ondersteuning nodig zijn om de exploitatie sluitend te krijgen, omdat het gezien de niet-commerciële aard van het museum niet haalbaar is om financieel onafhankelijk te zijn. Wel zien wij een belangrijke rol weggelegd voor sponsors uit het bedrijfsleven en voor fondsen. Sponsoren en culturele fondsen kunnen een belangrijke bijdrage aan de realisering van nieuwbouw bij het museum leveren.

Zodra er een concreet nieuwbouwplan is uitgewerkt, is de tijd rijp om fondsen en sponsors te benaderen om de financiering van de nieuwbouw rond te krijgen. Voor de bekostiging van een medewerker met de juiste opleiding om de afdeling Kunst te leiden en de gemeentelijke collectie op orde te brengen, menen we een beroep te mogen doen op de gemeente. Op dit moment ontbreekt die deskundigheid binnen het gemeentelijk apparaat.

Volgende stap: onderzoek

Het is van belang voor het vervolgtraject dat er in overleg met de gemeente zo snel mogelijk onderzoek gedaan wordt naar de haalbaarheid van het project. Hoe kunnen we onderscheidend zijn? Wat is de financiële haalbaarheid van het plan? Met welke partners in het culturele veld kunnen we samenwerken? Welke uitbreiding is mogelijk op het terrein van het Westlands Museum? Dit zijn centrale vragen voor het onderzoek.

Meer aandacht voor kunst in het Westland realiseren is een grote uitdaging, maar zeer inspirerend werk. Wij hopen dat er binnen afzienbare tijd een bloeiende afdeling Kunst binnen de organisatie van het Westlands Museum functioneert die de beschikking heeft over een expositieruimte, waarmee de streek zich kan onderscheiden en die een samenbindend cultureel centrum voor de bevolking vormt.

Vooruitlopend op de realisatie van bouwplannen worden mini-exposities georganiseerd op verschillende locaties in het Westland. Daarbij valt te denken aan de hal van het gemeentehuis, aan bibliotheken, de Hofboerderij in Wateringen e.d.

Download als pdf