Ber Mengels: van mijn werker tot experimenteel schilder.

Ber Mengels (1921-1995) had een zwak voor het Westland waar hij regelmatig op zijn Berini bromfiets naar toe tufte. Mengels was een veelzijdige kunstenaar die zich op zijn gemak voelde in onze omgeving. Een harde jeugd, voor en tijdens de oorlog, vormde de in Heerlen geboren Hubertus (Ber) Mengels. Hij leerde al jong dat je het lot in eigen handen moest nemen. Zijn motto werd dan ook: ‘vrijheid moet men nemen, men krijgt ze niet’. Na weinig schoolopleiding, waarbij vooral de tekenlessen hem interesseerden, volgde Mengels de familietraditie: op zijn zestiende ging hij de mijnen in. Dat hield hij zeven jaar vol. Na wat omzwervingen kwam hij in Den Haag terecht.

Wij geven hier een tweetal schilderijen van zijn hand weer. Het eerste schilderij Een tuinderij onder Loosduinen wordt vanaf april 2021 getoond in het Westlands Museum op de komende verzamelaarsexpositie, genaamd Kunst tussen de Kassen. Het is een nostalgisch beeld van tuinderijen met watertorens en schoorsteenpijpen, waarbij de aandacht voor techniek opvalt. Mengels hield van techniek en tesamen met zijn melancholische natuur leverde dat tal van figuratieve tot half abstracte schilderijen op van scheepswerven in verval, sloopauto’s en mensen op hun retour. Door zijn oorlogs- en jeugdervaringen had Mengels oog voor desillusie en verval.

Uit de biografie “Mengels. Schilderen is experimenteren’’, uitgegeven bij een overzichtstentoonstelling van Mengels werk door Museum Rijswijk in 2005, blijkt ook het veelzijdige etalent van Mengels. De Nieuwe Haagse School waartoe Mengels wordt gerekend, koos voor een minder abrupte naoorlogse vernieuwing dan de Amsterdamse Cobra groep. Zijn tegenpool hierin, tijdgenoot Cobra schilder Corneille, nam afstand van verval en koos voor het paradijselijke.

Toen Ber Mengels in 1950 in dienst trad van een Haagse pottenbakkerij, volgde hij lessen aan de Haagse en de Vrije Akademie. In 1955 werd hij zelf docent aan de Vrije Akademie en zou hij gedurende 24 jaar studenten begeleiden. Hierbij kwamen ook de buitenlandse ervaringen van de vele reizen die hij met zijn echtgenote Pauline Braat maakte naar Spanje, de Balkan en Egypte, zeker van pas. Naast schilderijen maakte hij ook grafische werk, beelden, lichtinstallaties en kinetische objecten. Mengels was een gewaardeerd inzender op vele tentoonstellingen en staat te boek als een geëngageerd  en volledig onafhankelijk schilder.

Het tweede schilderij Weiland langs de duinen is gefotografeerd door streekfotograaf Ron Nieuwenhuizen. Hij onderzoekt of een aantal Westlandse schilderijen uit de collectie Mengels ondergebracht kunnen worden bij het Westlands Museum, vanwege hun historisch belang voor de tuinbouw.

Ber Mengels, Een tuinderij onder Loosduinen, Loosduinen, olie op doek. Particuliere collectie

Ber Mengels, Weiland langs de duinen, olie op doek. Collectie familie. Foto Ron Nieuwenhuizen

                                      

Maart 2021, Maarten van der Schaft