De schoffelende tuinder met de strooien hoed
Van de in Rijswijk geboren impressionistische schilder A. J. Zwart (1903-1981) is niet veel Westlands werk bekend. Wel heeft hij Westlandse thema’s gebruikt en is er in de categorie van Starings ‘tevreden landsman’ het beeld van de schoffelende tuinder. Dit schilderij stamt uit een periode waarin het Westlandse tuinbouwleven zich nog afspeelde rond  kleine familiebedrijven langs pittoreske vaarten. De schoffel was altijd onder handbereik, onmisbaar gereedschap voor het elimineren van onkruid.
Het kleinschalige tuindersbestaan van die jaren maakte plaats voor de dominantie van megabedrijven en het huidige gigantisme (naar het boek van professor Geert Noels – groot, groter, grootst). Met risicovolle verdienmodellen voor monoculturen op basis van (fluctuerende) kostprijscalculaties in een blijvend gevoelige agrarische versmarkt.
de schoffelende tuinder

J. Zwart, De schoffelende tuinder, olieverf op paneel, collectie Harry Groenewegen

De Westlander als dandy
De schoffelende Westlandse tuinder herinnert aan het eenvoudige en overzichtelijke bestaan halverwege de vorige eeuw toen vollegrondsteelten het beeld bepaalden. De tuinder aanvaardde het leven zoals het kwam, met twee benen op de grond, terwijl groei plaats vond met gestage stapjes voorwaarts. Evenwel met een vleugje romantiek en wereldse interesse waarbij de Westlander van mooie auto’s hield en zich graag met strooien hoed tooide: de Westlander als dandy. De tijd van Lou Bandy, Fred Astaire en later Toon Hermans; men beluistere op YouTube het liedje van Toon Hermans uit 1980: ‘Hoedje van stroo, mevrouw’. Ofschoon de lakense pet nog lang stand hield, werd de vakantiehoed ook gebruikt in de tuinderij. Hierbij een foto op een tuin in de Bospolder, Honselersdijk, anno 1932.

1932: Tuinder Martinus Penning met zoontje Teun en medewerkers op zijn tuinderij in de Bospolder

J. Zwart schilderde in de nadagen van de Haagse School. Hij stond bekend om zijn reislust; met een verbouwde verhuiswagen en later met woonboot De Trekschuit trok hij door Nederland. Zijn landschappen uit de IJsselstreek en Meppel, waar hij in de oorlog woonde, en zijn boereninterieurs uit Brabant zijn zeer bekend. Allengs werd zijn penseelvoering losser en zijn palet lichter van kleur. Zijn zonnige beelden uit Frankrijk en Ibiza zijn heden ten dage populair. Diverse tentoonstellingen werden aan zijn werk gewijd. Een tweetal monografieën, te weten Arie Zwart (1903-19810, een zwervend bestaan en Ibiza. De sfeer hier en nu, houdt zijn veelomvattende werk in herinnering.
Maarten van der Schaft,
juli 2020