Leendert Scheltema – de ontwikkeling tot een expressionistisch schilder

Wat maakt iemand tot schilder? En hoe verloopt zijn of haar ontwikkeling? En ook: welke leermeesters waren er  en welke stijlen hangt de schilder aan? Deze column gaat over Leendert Scheltema (1876-1966), de begaafde en ietwat vergeten Westlandse schilder uit Wateringen. Van hem is in het voorjaar 2021 een overzichtstentoonstelling in het Westlands Museum te zien, vergezeld van een publicatie.

Scheltema was een vernieuwer, hoewel hij vaak werd gezien als een navolger van de naar impressionisme neigende Haagse School. Scheltema zag zichzelf – als leerling van Jan Toorop en Vilmos Huszar — als een modern kunstenaar. Hij was bij uitstek een expressionistisch schilder die in zijn schilderwerk werd bepaald door zijn gemoedstoestand, meer dan door de impressie van het oog. Als leerling van Toorop maakte hij kennis met diens luminisme, de werking van kleuren. In zijn beginjaren was Scheltema lid en bestuurslid van de vernieuwende kunstclub de Sphinx in Leiden, opgericht door Theo van Doesburg. Deze zou met Piet Mondriaan en Bart van der Leck de latere groep De Stijl vormen. Hun gerichtheid op geometrische vormen en abstrahering van de expressie speelt ook een rol in Scheltema’s werk.

Na zijn Leidse periode vestigde Scheltema zich aan het Oosteinde in Wateringen waar hij tot het eind van zijn leven zou blijven wonen. Daar schilderde hij zijn favoriete plekjes in het weidegebied rond de Zweth, in zijn geheel eigen stijl en  altijd experimenterend. Ook met traditionalisten als de Haarlemse schilder Henri Frédéric Boot, leermeester van Kees Verweij en Anton Heijboer, onderhield hij goede contacten. Boots biografie door J. F. Heijbroek vermeldt: ‘Op Ameland ontmoette Boot de schilder Leendert Scheltema van wiens gevoel voor kleur en schildersopvattingen hij veel invloed onderging’. Scheltema kwam regelmatig op Ameland, waar hij in zijn jeugdjaren woonde.

Hierbij ziet u afbeeldingen van Scheltema’s werk, kenmerkend voor zijn eigen stijl als expressionist, bij wie de beleving en emoties in het beeld worden vertolkt. Ook in zijn vele portretten van bij voorkeur de gewone man, zocht hij naar diepere zin. Wie deze Westlandse schilder nader wil leren kennen, is van harte uitgenodigd op de expositie die in april start!

Leendert Scheltema, Portret van neef Pim Milatz, 1916, collectie familie

Leendert Scheltema, Weidegebied De Zweth, collectie gemeente Ameland

oktober 2020,
Maarten van der Schaft